Van 24 oktober 2026 tot en met 7 februari 2027 toont Huis Marseille Belongings (Ce qui nous appartient), de eerste solotentoonstelling in Nederland van de Frans-Algerijnse kunstenaar Maya Inès Touam. De afgelopen jaren heeft Touam zich onderscheiden met visueel aantrekkelijke tableaus waarin elementen uit verschillende tijden, culturen, kunststromingen en religies op een evenwichtige manier samenkomen. Haar composities vertellen over hedendaagse thema’s die de kunstenaar aan het hart gaan, waardoor mythes en meesterwerken hun echo vinden in het heden.
Tussen Noord en Zuid
Maya Inès Touam groeide op in Parijs, waar ze afstudeerde aan de kunstacademie. Tegelijkertijd voelde ze zich sterk verbonden met Algerije, het thuisland van haar vaders familie en het land dat haar grootmoeder van moederskant in 1953 had achtergelaten, in de periode voorafgaand aan de Algerijnse Onafhankelijkheidsoorlog (1954–1962). In haar jeugd werd vaak in dichotomieën gesproken over Europese en Noord-Afrikaanse culturen: zwart en wit, goed en kwaad, centrum en periferie, en kolonisator en gekoloniseerde. Touam vermijdt zulke artificiële polariteiten in haar artistieke praktijk. Met een diep gevoel voor geschiedenis vlecht ze in haar digitale collages verhalen, beeldtalen en voorwerpen van verschillende culturen samen.
Inspiraties van vormen, verhalen, mythes en meesterwerken
Maya Inès Touam presenteert haar foto’s op dragers met een eigen geschiedenis: panelen van christelijke altaarstukken, gotische spitsboogvormen, herinterpretaties van glas-in-loodramen, Almoravidische architectuur, Aziatische kamerschermen en alledaagse voorwerpen zoals dienbladen. Door elk werk loopt een netwerk van verwijzingen en betekenislagen.
Dit geldt ook voor de foto’s zelf. Sommige werken zijn herinterpretaties van overgeleverde verhalen, zoals de mythe van Icarus of een Senegalees volksverhaal. Daarnaast zijn de kleuren en composities in veel werken terug te voeren op fenomenen uit de westerse kunstgeschiedenis, zoals religieuze iconografie, vanitasstillevens en fauvistische kleurexperimenten. Met name Henri Matisse komt naar voren als grote inspiratiebron: Touam maakte stillevens gebaseerd op zijn werkwijze van abstraheren en componeren, of citeert de composities van individuele werken. In muziektermen zou je kunnen spreken van een kunstenaar die met het ‘samplen’ van eerder werk tot een volstrekt eigen en eigentijds geluid komt. Tegelijk is het citeren van meesterwerken een elegante manier om als Frans-Algerijnse vrouw het domein van de dominante westerse kunstgeschiedenis te betreden.
Digitale collages
Touam gebruikt voorwerpen om verhalen te vertellen. Elk object is niet alleen een visueel element, maar draagt ook de geschiedenis en cultuur in zich waaruit het voortkomt. Vanuit deze symbolische waarde bouwt de kunstenaar haar composities op. Ze probeert opstellingen uit, doet minuscule aanpassingen en fotografeert elke stap. Vervolgens voegt ze de afzonderlijke opnamen samen tot één digitaal stilleven. Aan elk tableau liggen zo honderden, soms wel duizenden studiofoto’s ten grondslag. Het resultaat is een syncretisch stilleven, waarin de culturele elementen een samenhangend geheel vormen, zonder dat hun onderlinge verschillen worden opgeheven.
Toen Touam al lang en breed haar eigen artistieke taal had ontwikkeld, ontdekte ze het boek Tout-Monde (1993) van dichter en filosoof Édouard Glissant. Hij formuleert hierin een visie waarin identiteit niet langer is geënt op geboortegrond, oorsprong en traditie, maar op versnippering, verspreiding en toeval. Glissards boek gaf woorden aan datgene wat Touam al die tijd met beeld al onderzocht. In haar werken worden de referenties naar het verleden een middel om te speculeren over een heden en een toekomst waarin de wereld niet langer is opgedeeld in centrum en periferie, waar culturele uitwisseling de norm is.
Met de voorwerpen als narratieve componenten kaart Maya Inès Touam onderwerpen aan die haar aan het hart gaan: migratie, moederschap, ontheemding en de relatie tussen mens en natuur. Ook haalt ze stemmen uit de vergetelheid, zoals die van vrouwelijke leidersfiguren die in hun eigen tijd prominent waren, maar in de geschiedschrijving nauwelijks worden vermeld. Haar rijke verwijzingen naar mythen en meesterwerken krijgen zo de wendbaarheid van verhalen die van mond tot mond worden doorgegeven: ze worden aan de verteller en de tijdgeest aangepast. Door ze te reactiveren, vinden ze een echo in het heden.
Biografie
Belongings (Ce qui nous appartient) is de eerste museale solotentoonstelling van Maya Inès Touam (1988, Parijs) in Nederland. Ze stelde internationaal tentoon in MAACAL (Marrakesh), de Fridman Gallery (New York), Le Manège (Dakar) en Fondation H en het Musée national de l’histoire de l’Immigration in Parijs. Haar werk is niet alleen opgenomen in de collectie van Huis Marseille, maar ook aangekocht door het Victoria and Albert Museum (Londen) en het North Carolina Museum of Art (Raleigh, VS).