In oktober 2026 brengt Huis Marseille voor het eerst het werk van Andrzej Steinbach naar Nederland. Al vroeg in zijn carrière ontwikkelde Steinbach een eigen beeldtaal met minutieus uitgedachte composities en bijna spartaanse omgevingen. De tentoonstellingstitel Hier kan je lezen als een handreiking: zijn werken gaan om de geste van het tonen. Die soberheid helpt om patronen te isoleren, of het nu om details gaat of om structuren in de samenleving, en schept ruimte om stil te staan bij de mechanismen achter het kijken zelf. Steinbach presenteert de blik als een esthetisch probleem. In plaats van het op te lossen, geeft zijn kunst het probleem een vorm die bewonderd kan worden en waarover men zich elders kan buigen.
Figuren
Als een regisseur bouwt Andrzej Steinbach zijn beelden op: ‘Hier moet een kras in de ondergrond’ en ‘hier moet je hand liggen’. Zijn modellen volgen nauwgezet zijn instructies op en brengen kleine variaties aan in hun gebaren, houding of outfit. Hun steevast neutrale gezichtsuitdrukking verklapt niets over hun persoonlijkheid. Steinbach noemt ze simpelweg ‘figuren’. Hij gebruikt deze figuren, achtergronden en composities om typologisch gestructureerde series te creëren die op esthetische wijze onderzoeken hoe wij betekenis, rollen en typen toekennen aan wat we zien, zelfs wanneer veel informatie wordt achtergehouden.
De samenleving begint bij drie
De serie Gesellschaft beginnt mit drei (2017) onderzoekt de rolverdeling tussen mensen. Drie figuren voeren een choreografie op van wisselende houdingen, samenstellingen en kleding, waardoor hun onderlinge dynamiek voortdurend aan verandering onderhevig is. De titel verwijst naar de stelling dat een krachtenspel tussen drie elementen ten grondslag ligt aan de meeste structuren, en uiteindelijk aan de samenleving zelf. Op bijna elke foto van Gesellschaft beginnt mit drei staan slechts drie ogen: telkens is een van de gezichten afgesneden. De beelden vloeien in elkaar over tot een groepsportret vol inconsistenties.
In de houding van Majakovski
Deze inconsistenties zijn opzettelijk; Steinbach legt vaak fotografische conventies bloot door ze subtiel te doorbreken. In een sleutelwerk liet hij een bouwvakker dezelfde pose aannemen als de dichter Vladimir Majakovski in een beroemde foto van Alexander Rodtsjenko uit 1924: de figuur zit breeduit, licht voorovergebogen en kijkt met een indringende blik recht in de lens. Een bouwhelm vervangt de fedora van Majakovski, terwijl een vape de plaats inneemt van zijn sigaret. Los van de oorspronkelijke context is de houding geen uiting van individualiteit, maar een cultureel overgeërfd gebaar dat overgenomen kan worden door een ander lichaam.
Uitbreidingen op de mens
In de nieuwste serie Erweiterungen (2024) poseren figuren met gebruiksvoorwerpen. De titel verwijst naar het idee dat we objecten maken als extensies van ons eigen lichaam. Zo helpt op Steinbachs foto’s een slaapzak bij de warmteregulatie van de huid, vergroot een spiegel het gezichtsveld en fungeert een rioleringsbuis als verlengstuk van de darmen. Op één foto is geen enkel voorwerp te bekennen. Doelgerichte handgebaren verwijzen echter naar iets onzichtbaars.
Auto Erotik
Steinbach vertrekt vaak vanuit een verwondering over complexe ‘problemen’ en een liefde voor beelden. Wellicht als gevolg hiervan verwijzen zijn titels vaak naar sociale theorieën, terwijl zijn foto’s verwijzingen bevatten naar beelden uit de fotografiegeschiedenis. Zijn serie Auto Erotik (2022), met dynamische macrofoto’s van schroeven en gereedschap, roept de ‘machine-esthetiek’ op die in de jaren 1920 is gepopulariseerd door het Neues Sehen, een stroming die met name groot was onder Bauhauskunstenaars. Maar waar de fotografie destijds de machine vierde als symbool van vooruitgang, is dat optimisme bij Steinbach ver te zoeken. De gereedschappen vertonen duidelijke tekenen van slijtage: deuken en krassen getuigen van intensief gebruik en soms ontneemt Steinbach het gereedschap zijn functie door het te doorboren. De gereedschappen houden elkaar in een gespannen evenwicht. Met deze serie onderzocht de kunstenaar hoe macrofotografie (een illusie van) erotiek kan oproepen.
Structuren die de waarneming bepalen
Een enkele foto van Steinbach kan een veelheid aan vragen oproepen, van de manier waarop het perspectief de waarneming beïnvloedt tot de wisselwerking tussen beeld en tekst en de rol van de fotografie bij het structureren en categoriseren van de wereld om ons heen. Dit legt de aannames bloot die ten grondslag liggen aan onze reactie op gebaren, poses, kleding of zelfs op niets meer dan ‘gewone stenen’. Als bezoeker trap je je interne proces van betekenisgeven als het ware op de staart. Toch biedt Steinbachs werk geen oplossingen voor de vraagstukken die hij opwerpt. In plaats daarvan zetten zijn foto’s ons aan tot nadenken en brengen ze de zekerheden die ten grondslag liggen aan ons zorgvuldig geordende dagelijkse leven aan het wankelen.
Hier
De tentoonstelling Hier in Huis Marseille is een voortzetting van gelijknamige presentaties in het Museum für Photographie Braunschweig (2025) en de Kunsthalle Erfurt (2025–2026), . Elke instelling heeft een eigen keuze gemaakt uit Steinbachs werk van de afgelopen tien jaar, met steeds de focus op de nieuwste serie Erweiterungen (2024). De catalogus Extensions (Spector Books, 2026) combineert dit nieuwe werk met andere foto’s, waaronder enkele uit Steinbachs eerdere kunstboeken. Hierdoor ontstaan visuele verbanden met eerder werk en wordt de aandacht gevestigd op de manieren waarop fotografie wordt verspreid. De catalogus is verkrijgbaar in de museumwinkel.
Biografie
Andrzej Steinbach (1983, Tsjernków, Polen) studeerde Fotografie aan de Hochschule für Grafik und Buchkunst (HGB) in Leipzig. Zijn werk wordt internationaal tentoongesteld en is vertegenwoordigd in toonaangevende museumcollecties als die van het Museum of Modern Art (MoMA, New York), het Centre Pompidou (Parijs), het Fotomuseum Winterthur (Zwitserland) en de Hamburger Kunsthalle, het Museum Folkwang (Essen) en het Sprengel Museum (Hannover) in Duitsland. Hij was mededirecteur van de projectruimte Briefing Room in Brussel (2022–2025) en woont en werkt tegenwoordig in Berlijn.